Тоон өгөгдөл ба үйлдлүүд
Python бол тооцоолол хийхэд маш хүчирхэг хэл. Энгийн нэмэх, хасахаас эхлээд нарийн математик функц хүртэл бүгд дэмжигддэг. Энэ хичээлд int, float тоонуудтай хийх бүх үндсэн үйлдлүүдийг сурна.
Арифметик үйлдлүүд
Python-ийн үндсэн математик операторууд:
| Оператор | Үйлдэл | Жишээ | Үр дүн |
| -------- | ------------------- | ----------- | ------ |
| + | Нэмэх | 10 + 3 | 13 |
| - | Хасах | 10 - 3 | 7 |
| * | Үржих | 10 * 3 | 30 |
| / | Хуваах (float) | 10 / 3 | 3.333... |
| // | Бүхэл хуваах | 10 // 3 | 3 |
| % | Үлдэгдэл (modulo) | 10 % 3 | 1 |
| ** | Зэрэг | 2 ** 8 | 256 |
a = 17
b = 5
print(a + b) # 22
print(a - b) # 12
print(a * b) # 85
print(a / b) # 3.4
print(a // b) # 3 — аравтын хэсгийг хасна
print(a % b) # 2 — 17 = 5*3 + 2
print(a ** b) # 1419857 — 17^5
Оноолт операторууд
Утга өөрчлөхдөө товчилсон хэлбэр ашигладаг:
оноо = 100
оноо += 10 # оноо = оноо + 10 → 110
оноо -= 5 # оноо = оноо - 5 → 105
оноо *= 2 # оноо = оноо * 2 → 210
оноо //= 3 # оноо = оноо // 3 → 70
оноо **= 2 # оноо = оноо ** 2 → 4900
print(оноо) # 4900
Харьцуулах операторууд
Хоёр тоог харьцуулахад ашигладаг — үр дүн нь bool (True/False):
x = 10
y = 20
print(x == y) # False — тэнцүү эсэх
print(x != y) # True — тэнцүү биш эсэх
print(x < y) # True — бага эсэх
print(x > y) # False — их эсэх
print(x <= 10) # True — бага эсвэл тэнцүү
print(x >= 15) # False — их эсвэл тэнцүү
math модуль
Илүү нарийн математик тооцоололд math стандарт модулийг ашиглана:
import math
# Дөрвөлжин язгуур
print(math.sqrt(144)) # 12.0
# Дугуйлах
print(math.floor(3.9)) # 3 — доошоо
print(math.ceil(3.1)) # 4 — дээшээ
# Тогтмол тоонууд
print(math.pi) # 3.141592653589793
print(math.e) # 2.718281828459045
# Үнэмлэхүй утга
print(abs(-50)) # 50
# Хамгийн их / бага
print(max(3, 7, 2, 9)) # 9
print(min(3, 7, 2, 9)) # 2
Дугуйлах ба форматлах
pi = 3.14159265
# round() — аравтын орны тоогоор дугуйлна
print(round(pi, 2)) # 3.14
print(round(pi, 4)) # 3.1416
print(round(2.5)) # 2 — Python банкны дугуйлалт ашигладаг
# f-string-д форматлах
дундаж = 87.666666
print(f"Дундаж оноо: {дундаж:.2f}") # Дундаж оноо: 87.67
print(f"Тэрбум: {1_000_000:,}") # Тэрбум: 1,000,000
Бодит жишээ — тооцоолол
import math
# Дугуйны талбай тооцоолох
радиус = 7
талбай = math.pi * радиус ** 2
print(f"Радиус {радиус} бол талбай: {талбай:.2f}")
# Радиус 7 бол талбай: 153.94
# Хөнгөлөлт тооцоолох
анхны_үнэ = 120_000
хөнгөлөлт_хувь = 15
хөнгөлөлтийн_дүн = анхны_үнэ * хөнгөлөлт_хувь / 100
эцсийн_үнэ = анхны_үнэ - хөнгөлөлтийн_дүн
print(f"Анхны үнэ: {анхны_үнэ:,}₮")
print(f"Хөнгөлөлт: {хөнгөлөлтийн_дүн:,.0f}₮")
print(f"Эцсийн үнэ: {эцсийн_үнэ:,.0f}₮")
Гаралт:
Анхны үнэ: 120,000₮
Хөнгөлөлт: 18,000₮
Эцсийн үнэ: 102,000₮
Дараагийн хичээлд:
Тоонуудтай ажиллаж сурлаа! Дараа нь текст өгөгдөл буюу str (string) — мөрүүдийг хэрхэн холих, хайх, задлах, форматлах аргуудыг судална.