Харьцуулах операторууд

Танилцуулга

Өмнөх хичээлд бид салааны самбарт бичих анхны асуултаа сурсан: == буюу "тэнцүү юү?". Гэхдээ амьдралын шийдвэрүүд зөвхөн тэнцэтгэл дээр тогтдоггүй биз дээ: "нас нь 18-аас их үү", "үнэ нь мөнгөнөөс минь бага уу", "хариулт нь зөв хариултаас ялгаатай юу" — шийдвэр бүр өөрийн төрлийн асуулт шаарддаг. Өнөөдөр бид тэр асуултуудын бүрэн цуглуулгыг авна: Python-ы харьцуулах операторууд гэж нэрлэгддэг зургаан тэмдэг. Оператор гэдэг нь "үйлдэл гүйцэтгэдэг тэмдэг" гэсэн программчлалын ерөнхий нэр томьёо юм — та үнэндээ операторуудтай аль хэдийн ажиллаж байгаа: + - * / бол тооны операторууд. Өнөөдрийн зургаа нь тэднээс нэг л зүйлээрээ ялгаатай: тооны операторууд тооноос тоо гаргадаг бол харьцуулах операторууд юунаас ч bool гаргадаг — тэд бол "асуултын тэмдгүүд" бөгөөд хариулт нь үргэлж True эсвэл False байдаг.

Мөн энэ хичээлд бид нэг том өртэй тооцоо хийнэ. Өмнөх хичээлд "== ба = хоёрын ялгаа маш чухал тул дараагийн хичээл бүхэлдээ үүнд зориулагдана" гэж амласан — үнэндээ "бүхэлдээ" гэдэг нь хэтрүүлэг биш: энэ хоёр тэмдгийг андуурах нь энэ бүлгийн, магадгүй бүхэл сургалтын хамгийн олон давтагддаг ганц алдаа юм. Дэлхийн ямар ч хэл дээр, ямар ч түвшний программист энэ алдааг амьдралдаа олон удаа гаргадаг — ялгаа нь зөвхөн хэр хурдан таньж засдагт л байдаг. Тиймээс бид энэ хоёр тэмдэгт тусгай хэсэг зориулж, андуурлын үндсийг нь тас цохино.

Зүйрлэл: жинлүүр

Харьцуулах операторуудыг хоёр тавагтай жинлүүр гэж төсөөлөөрэй. Хоёр таваг дээр хоёр зүйл тавина — жинлүүр ганцхан төрлийн хариулт өгнө: асуусан чинь үнэн үү, худал уу. "Зүүн таваг хүнд үү?" — тийм/үгүй. "Хоёр таваг тэнцүү юү?" — тийм/үгүй. Жинлүүр хэзээ ч "бараг тэнцүү", "мэдэхгүй" гэж хариулдаггүй, мөн таваг дээрх зүйлсийг өөрчилдөггүй — зөвхөн хэмжээд хариугаа хэлдэг. Энэ сүүлийн чанар нь маш чухал: харьцуулах оператор бол ажиглагч юм. score > 50 гэж асуухад score-ын доторх утга ямар ч байдлаар хөндөгдөхгүй — type() шиг л "хараад хэлдэг". Харин = тэмдэг бол огт өөр ертөнцийн иргэн: тэр ажиглагч биш үйлдэгч — хайрцаг руу юм хийдэг, өөрчилдөг, хуучин утгыг устгадаг. Жинлүүр ба ачигч хоёр шиг: нэг нь хэмждэг, нөгөө нь зөөдөг. Гадаад төрхөөрөө төстэй (= ба ==) мөртлөө мөн чанараараа эсрэг тэсрэг энэ хоёрын будилаан яг эндээс эхэлдэг тул зургийг нь одооноос тод хадгалаарай.

Зургаан оператор

Эхлээд бүгдийг нэг дор харъя, дараа нь нэг бүрчлэн ажиллуулна:

python

print(5 == 5)
print(5 != 3)
print(7 > 3)
print(2 < 9)
print(5 >= 5)
print(4 <= 3)

Үр дүн:

True
True
True
True
True
False

Мөр бүрийг уншъя. == ("тэнцүү юү?"): 5 нь 5-тай тэнцүү тул True. != ("ялгаатай юу?"): анхаарын тэмдэг нь программчлалд "үгүй, биш" гэсэн утга тээдэг тул != нь "тэнцүү биш үү?" гэсэн асуулт — 5 ба 3 ялгаатай тул True. > ("их үү?"): 7 нь 3-аас их — True. < ("бага уу?"): 2 нь 9-өөс бага — True. >= ("их буюу тэнцүү юү?"): 5 нь 5-аас их биш ч тэнцүү тул True — энэ оператор "их" эсвэл "тэнцүү" хоёрын аль нэг нь л биелвэл True өгдөг. <= ("бага буюу тэнцүү юү?"): 4 нь 3-аас бага ч биш, тэнцүү ч биш тул — цуглуулгын ганц False.

Бичиглэлийн хоёр нарийн ширийн зүйл. Нэгд: >= ба <= дотор тэнцүүгийн тэмдэг үргэлж ард нь бичигдэнэ — => гэж бичвэл SyntaxError (санахад амар арга: уншдагтайгаа ижил дараалал — "их буюу тэнцүү" гэж хэлдэг шиг > эхэлж = дагадаг). Хоёрт: != ба == ба >= бүгд хоёр тэмдэгт нэг оператор — дунд нь зай тавьж болохгүй (! = гэвэл алдаа), яг ** шиг наалдмал хос юм.

Bool хичээлд "5 > 5 юу гарах бол" гэсэн туршилт санал болгосныг санаж байвал — одоо хариулт нь албан ёсоор: False, учир нь "их" гэдэгт "тэнцүү" багтдаггүй; тэнцүүг оруулъя гэвэл >= гэж шууд хэлэх ёстой. Энэ жижиг ялгаа (> ба >=) бодит программд том үр дагавартай: "18 ба түүнээс дээш насныхан нэвтэрнэ" гэдгийг nas > 18 гэж бичвэл яг 18 настай хүн гадаа хоцорно — зөв нь nas >= 18. Нөхцөл бичихдээ хилийн яг цэг дээрх тохиолдлыг ("яг 18 бол яах вэ?") үргэлж нэг бодож үзэх дадал энэ ангиллын алдаанаас хамгаалдаг.

Олон жишээ

Хоёр дахь жишээ: if-тэй хамт — жинхэнэ хэрэглээ. Операторууд ганцаараа биш, өмнөх хичээлийн салаатай хоршиж хүчээ авдаг:

python

nas = int(input("Та хэдэн настай вэ? "))

if nas >= 13:
    print("Та өсвөр насанд хүрсэн байна")

if nas < 13:
    print("Та хараахан өсвөр насанд хүрээгүй байна")

print("Баярлалаа")

12 гэж хариулбал хоёр дахь салаа, 15 гэвэл эхнийх нь биелнэ — 13 гэвэл? Хилийн цэгээ шалгая: 13 >= 13 нь True (тэнцүү багтдаг), 13 < 13 нь False — эхний салаа биелнэ. Хоёр нөхцөл маань хоорондоо "нөхөж" байгааг ажигла: ямар ч тоонд яг аль нэг нь л True гардаг (нэг нь >= 13, нөгөө нь < 13 — дундаа завсар ч, давхцал ч алга). Ийм хос нөхцөлийг гараар тааруулах нь болгоомж шаарддаг ажил — азаар дараагийн хичээлийн else яг энэ ажлыг автоматаар хийдэг: "үлдсэн бүх тохиолдолд" гэсэн салаа. Өнөөдөртөө хоёр if-ээ гараар нөхөж бичиж байгаа нь else-ийн ачийг маргааш мэдрэх бэлтгэл гэж бодоорой.

Гурав дахь жишээ: string-үүдийг харьцуулах. Жинлүүр дээр тоо төдийгүй дугтуй ч тавьж болно:

python

hariult = input("Монголын нийслэл хаана вэ? ")

if hariult == "Улаанбаатар":
    print("Зөв!")

if hariult != "Улаанбаатар":
    print("Дахин бодоод үзээрэй")

== ба != string дээр төгс ажиллана: хоёр string-ийн тэмдэгт бүр нь байрандаа таарч байвал тэнцүү. Гэхдээ энд string хичээлийн хоёр сануулга шинэ хүчээр эргэн ирнэ. Нэгд — том жижиг үсэг: "Улаанбаатар" ба "улаанбаатар" бол Python-д ялгаатай string-үүд (У ба у өөр тэмдэгт) тул жижгээр бичсэн хэрэглэгч "Дахин бодоод үзээрэй" гэсэн хариу авна — утгаараа зөв мөртлөө. Хоёрт — үл үзэгдэх зай: "Улаанбаатар " (ард нь санамсаргүй зай дарсан) мөн л тэнцэхгүй. Энэ бол алдааны мэдэгдэлгүй, "программ ажиллаад л байгаа юм чинь" гэж харагддаг ангиллын зальтай зан тул одооноос мэдэж аваарай: хэрэглэгчийн бичсэн string-ийг харьцуулж байгаа бол бичиглэлийн өчүүхэн зөрүү нөхцөлийг унагадаг. (String-ийг харьцуулалтад "бэлддэг" цэвэрлэгч аргууд бий — том жижгийг нэгтгэх, захын зайг хусах — тэдгээр нь Бүлэг 9-ийн эзэд; тэнд очоод энэ жишээгээ бид "хатуужуулна".)

Дөрөв дэх жишээ: хайрцаг хайрцгийн эсрэг. Жинлүүрийн хоёр таваг дээр хоёулан дээр нь variable тавьж болно:

python

minii_ono = 87
niiziin_ono = 92

if minii_ono > niiziin_ono:
    print("Би түрүүллээ")

if minii_ono < niiziin_ono:
    print("Найз минь түрүүллээ")

if minii_ono == niiziin_ono:
    print("Тэнцлээ")

Үр дүн:

Найз минь түрүүллээ

Python нөхцөл бүр дээр хоёр хайрцгийг хоёуланг нь онгойлгож, 87 ба 92-оо жинлүүртээ тавьж хариу гаргана. Гурван if гурван боломжит харьцааг (их, бага, тэнцүү) бүрэн хамарч байна — аль ч хоёр тооны хувьд яг нэг нь True гарна. Мөшгилтийн дадлаа мартуузай: гурван нөхцөлийг тус бүрд нь 87 ? 92 болгож "орлуулаад" уншвал программын зан ил болно. (Нэрэн дэх жижиг зүйлийг анзаарсан уу — minii_ono, niiziin_ono гэсэн нэрс "оноо" гэдгээ хэлээд өгч байгаа нь нэрийн хичээлийн дадал ажилдаа орж буй хэрэг.)

Хүсвэл туршаад үзээрэй: хоёр тоо асуугаад аль нь их болохыг хэлдэг программ бичээрэй — дөрөв дэх жишээний бүтэц шууд суурь болно. Сонирхвол string-үүдийг > операторт тавиад үзээрэй: print("алим" > "банана") — алдаа гарахгүй, ямар нэг bool гарна: Python string-үүдийг "толь бичгийн дарааллаар" жинлэж чаддаг юм (аль нь толь бичигт түрүүлж ирэхийг). Энэ чадвар одоо хэрэг болохгүй ч "жинлүүр string-ээс айдаггүй" гэдгийг мэдэж аваарай.

== ба = : их андуурал

Одоо амласан гол хэсэг. Хоёр тэмдгээ зэрэгцүүлж, нэг мөрөнд тодорхойлъё:

• = (дан) — үйлдэл: "баруун талынхыг зүүн талын нэрэнд хадгал." Хайрцаг руу юм хийдэг. Асуулт биш, хариулт өгдөггүй.

• == (давхар) — асуулт: "хоёр тал тэнцүү юү?" Юуг ч өөрчилдөггүй, True/False хариулдаг.

Андуурал хоёр чиглэлд гардаг — хоёуланг нь Python-ы хариутай нь үзье.

Чиглэл нэг: асуух гэж байгаад хадгалчих. If-ийн нөхцөлд дан = бичвэл:

python

nuuts_ug = input("Нууц үгээ оруулна уу: ")

if nuuts_ug = "naran":
    print("Нэвтэрлээ!")

Python:

SyntaxError: invalid syntax. Maybe you meant '==' or ':=' instead of '='?

Орчуулбал: "буруу бичиглэл. Магадгүй та '=' биш '==' эсвэл ':=' гэх гэсэн юм болов уу?" (Санал болгож буй := гэдэг нь Python-ы нэг ховор хэрэглээний тусгай оператор — энэ сургалтад хэрэглэхгүй тул үл ойшоож болно; танд хамаатай санал нь ==.) Энд нэг сайхан мэдээ нуугдаж байна: Python if-ийн нөхцөлд дан = тавихыг бичиглэлийн түвшинд хориглодог — учир нь нөхцөлийн байранд "үйлдэл" утгагүй, зөвхөн "асуулт" л байж болно. Хориотой учраас энэ чиглэлийн андуурал хэзээ ч чимээгүй урхи болдоггүй: гарвал шууд, тодоор, бүр зөв засварыг нь санал болгоод гарна. Type()-ийн хичээлийн Алдаа 3-т энэ мэдэгдлийн "Maybe you meant '=='" хэсэгтэй та нэг зөрөглөж байсан — одоо утга нь бүрэн тодорлоо.

Чиглэл хоёр: хадгалах гэж байгаад асуучих. Урвуу тохиолдол — энгийн мөрөнд == бичвэл:

python

score == 100
print(score)

Python:

NameError: name 'score' is not defined

Юу болов? Эхний мөр "score хайрцаг үүсгэе" гэсэн санаатай бичигдсэн ч == нь асуулт тул юу ч үүсгээгүй — Python "score нь 100-тай тэнцүү юү?" гэж асуух гэж оролдоод, score гэдэг хайрцаг олдоогүй тул NameError өглөө. Хэрэв score өмнө нь үүссэн байсан бол бүр ч зальтай хувилбар тохиолдоно: асуулт чимээгүй асуугдаад, хариулт нь type()-ийн ганцаардсан хариу шиг агаарт замхарч, хадгалалт болоогүй атал ямар ч алдаа гарахгүй — программ "ажиллаад л" утга нь хуучнаараа үлдсэн variable-тай цааш явна. Тиймээс энэ чиглэлийн дүрэм: хадгалах санаатай мөрөндөө давхар тэмдэг орчихсон эсэхийг засварлалтын үедээ нүдээрээ шалгаж сур.

Хоёр чиглэлээ нэг амны уншлагаар түгжье: дан = — "хий", давхар == — "үү?". Мөр бичих бүрдээ "би одоо хийлгэх гэж байна уу, асуух гэж байна уу" гэж өөрөөсөө асуувал зөв тэмдэг нь өөрөө гарч ирнэ.

Түгээмэл алдаанууд

Алдаа 1: != -ийн оронд =! эсвэл <> бичих. "Тэнцүү биш"-ийг санаанаасаа урвуулж бичих нь элбэг:

python

if hariult =! "тийм":

Python:

SyntaxError: invalid syntax

=! гэсэн дараалал Python-д ямар ч утгагүй (энэ нь "= тэгээд !" гэсэн хоёр тусдаа тэмдэг болж уншигдана) тул бичиглэлийн алдаа. Зөв дараалал: ! түрүүлж, = дагана — санахад: != гэдэг нь "not equal" гэсэн үгсийн дараалалтай ижил (not нь !, equal нь =). Мөн зарим өөр хэлэнд "тэнцүү биш" нь <> гэж бичигддэгийг дуулсан хүн Python дээр туршвал мөн SyntaxError — Python-д ганцхан хэлбэр нь != юм.

Алдаа 2: Өөр төрлүүдийг == -оор тулгаад "үргэлж False" авах. Хоёр дахь жишээн дээр нэг сөхсөн урхиа албан ёсоор бичье:

python

nas = input("Та хэдэн настай вэ? ")

if nas == 18:
    print("Яг 18 настай юм байна!")

Хэрэглэгч 18 гэж бичсэн ч салаа хэзээ ч биелэхгүй — алдааны мэдэгдэл ч гарахгүй. Учир нь int() мартагдсан тул nas дотор "18" гэсэн string байгаа бөгөөд "18" 18 гэдэг нь дугтуйг гэрэл зурагтай нь тулгаж буй хэрэг: string ба int хэзээ ч тэнцдэггүй, Python зүгээр л False гээд өнгөрдөг (TypeError ч өгдөггүй — бол "тэнцүү юү" гэсэн асуулт тул "өөр төрлийнх юм чинь мэдээж тэнцэхгүй" гэсэн хууль ёсны хариулттай). Энэ бол input + == хослолын хамгийн аюултай хувилбар: бүх зүйл ажиллаж байгаа мэт харагдана. Оношлогоо: нөхцөл чинь "ямар ч үед биелэхгүй" бол хоёр талынхаа төрлийг type()-ээр шалга — оношийг таны гарт өгсөн багаж мөн л энэ бүлгийн өмнөх хичээлүүдэд бий.

Алдаа 3: Тэнцүүг >= -ийн дотор давхар шалгах гэж оролдох. Санаагаа тэмдэгт буулгахдаа "нэмж угсрах" оролдлого гардаг:

python

if nas > = 13:

Python:

SyntaxError: invalid syntax

= гэж зай тавьж салгаснаас хос тэмдэг эвдэрчээ — Python "их үү?" асуулт дуусаад ард нь ганцаардсан = ирснийг ойлгохгүй гацна. >= бол нэг бүтэн оператор: наалдмал, зай хүлээдэггүй. Мөн урвуу дараалал => -ийн тухай дээр хэлсэн — хоёуланг нь нэг дүрэмд нэгтгэвэл: хоёр тэмдэгтэй операторууд (==, !=, >=, <=) бол салгаж, урвуулж болдоггүй нэг цул тэмдэг.

Товч дүгнэлт

• Харьцуулах зургаан оператор: == (тэнцүү юү), != (ялгаатай юу), > (их үү), < (бага уу), >= (их буюу тэнцүү юү), <= (бага буюу тэнцүү юү) — бүгд bool хариулдаг ажиглагчид.

• Хилийн цэгээ бод: > ба >= хоёрын ялгаа "яг 18 настай хүн" дээр илэрдэг.

• Дан = — "хий" (хадгалах үйлдэл), давхар == — "үү?" (асуулт); if дотор дан = бичвэл Python өөрөө зөв засварыг санал болгосон SyntaxError өгдөг.

• String-үүдийг == -оор тулгахад том жижиг үсэг, далд зай нөхцөлийг унагадаг; string-ийг int-тэй тулгавал үргэлж False — int() -ээ бүү март.

• Хос тэмдэгт операторууд наалдмал нэг цул: салгаж (> =), урвуулж (=>, =!) болохгүй.

Дараагийн хичээлд бид салаа замаа жинхэнэ утгаар нь сэрээнэ: elif ба else — "эхнийх нь биш бол энийг шалга", "аль нь ч биш бол ингэ" гэсэн холбоотой салаалалт. Хоёр дахь жишээний "гараар нөхөж бичсэн хос нөхцөл" маань тэнд нэг эмхэтгэлтэй, найдвартай бүтэц болж хувирахыг харах болно.