Суулгахгүйгээр шууд эхлэх — browser дээр Python ажиллуулах

Танилцуулга

Өмнөх гурван хичээлд бид онолын суурь тавьсан: компьютер зааврыг биелүүлдэг, программ бол тэр зааврын цуврал, Python бол түүнийг хүнд ойлгомжтой бичих хэл. Одоо энэ бүлгээс эхлэн бид үг яриа биш, үйлдэл рүү орно — өнөөдөр та амьдралынхаа анхны Python кодыг бичиж, ажиллуулна. Тийм ээ, яг өнөөдөр, яг энэ хичээл дээр. Магадгүй та "тэгэхийн тулд эхлээд юм суулгах хэрэгтэй биз дээ" гэж бодож байгаа байх. Үгүй. Энэ хичээлийн гол бэлэг нь энэ: та компьютертээ юу ч суулгалгүйгээр, ердөө л интернэт хөтөч (browser) ашиглан Python код бичиж болно.

Энэ дарааллыг бид зориуд сонгосон юм. Ихэнх сургалт "эхлээд Python суулга" гэж эхэлдэг бөгөөд суулгалтын явцад ямар нэг зүйл буруу болоход олон суралцагч анхны кодоо бичиж ч амжилгүй бууж өгдөг. Энэ нь маш харамсалтай, учир нь суулгалт бол программчлал биш — зүгээр л нэг удаагийн техник ажил. Тиймээс бид дарааллыг эргүүлж байна: эхлээд та browser дээр код бичээд, "би чадаж байна" гэдгээ өнөөдөр мэдэрнэ. Дараагийн хичээлүүдэд хийх суулгалт нь "орох хаалга" биш, харин урт хугацааны тав тухтай ажлын байраа тохижуулах ажил болно — яарах шаардлагагүй, та хэдийд ч бэлэн болсон үедээ хийж болно.

Browser дээр Python ажиллуулна гэдэг нь юу гэсэн үг вэ?

Эхлээд хэдэн үгийн утгыг бүрэн тодруулъя, учир нь бид юу ч ойлгомжтой гэж үзэхгүй гэдгээ амласан. Browser (интернэт хөтөч) гэдэг бол интернэтээр вэбсайт үздэг программ юм. Та Facebook орж үзэж байсан бол browser ашиглаж байсан гэсэн үг — Google Chrome, Microsoft Edge, Safari, Firefox зэрэг нь бүгд browser-ууд бөгөөд ихэнх компьютер, утсан дээр аль нэг нь урьдчилан суусан байдаг. Дэлгэц дээрх дугуй өнгөлөг тэмдэгтэй (Chrome), эсвэл цэнхэр давалгаа мэт тэмдэгтэй (Edge) программ нь ихэвчлэн энэ.

Тэгвэл "browser дээр Python ажиллуулах" гэдэг нь хэрхэн боломжтой юм бэ? Интернэт дээр зарим сайхан сэтгэлтэй байгууллагууд өөрсдийн хүчирхэг компьютерууд дээрээ Python суулгачихаад, түүнийгээ вэбсайтаар дамжуулан хүн бүрд үнэгүй нээлттэй болгосон байдаг. Та тийм вэбсайт руу орж кодоо бичихэд, таны бичсэн код интернэтээр тэдний компьютер руу очиж, тэнд ажиллаад, үр дүн нь буцаж таны дэлгэц дээр харагддаг. Өөрөөр хэлбэл Python таны компьютерт биш, тэдний компьютерт суусан бөгөөд та түүнийг зайнаас "түрээслэн" хэрэглэж байгаа мэт хэрэг юм — гагцхүү энэ түрээс бүрэн үнэгүй. Таны компьютерт юу ч суухгүй, юу ч өөрчлөгдөхгүй, ямар ч эрсдэл байхгүй. Танд хэрэгтэй цорын ганц зүйл бол интернэт холболт.

Бид энэ хичээлдээ Programiz нэртэй вэбсайтын Online Python Compiler хэмээх хуудсыг ашиглана. Энэ бол олон жил ажиллаж буй, дэлхий даяар сая сая суралцагчийн хэрэглэдэг, бүртгэл шаарддаггүй, төлбөргүй хэрэгсэл юм. "Compiler" гэдэг үгийг одоохондоо цээжлэх шаардлагагүй — энэ хуудасны хувьд "код бичээд ажиллуулдаг газар" л гэж ойлгоход хангалттай.

Алхам алхмаар: анхны кодоо ажиллуулъя

Алхам 1. Browser-оо нээнэ. Компьютерынхоо дэлгэц дээрээс Chrome, Edge, Firefox зэрэг browser программынхаа тэмдгийг олж, хоёр товшиж нээнэ. Аль нь ч байсан ялгаагүй — энэ хичээлийн бүх зүйл бүгд дээр нь адилхан ажиллана. Browser нээгдэхэд дээд хэсэгт нь урт, цагаан бичих мөр харагдана — үүнийг хаягийн мөр (address bar) гэдэг бөгөөд вэбсайтын хаягийг яг энд бичдэг.

Алхам 2. Хаягийг бичиж орно. Хаягийн мөр дээр нэг товшоод, дараах хаягийг яг байгаагаар нь бичээд Enter товч дарна:

programiz.com/python-programming/online-compiler

Хаягийг бичихдээ алдаа гаргахгүй байхыг хичээгээрэй — нэг үсэг зөрвөл өөр хуудас руу орох, эсвэл "хуудас олдсонгүй" гэсэн мэдэгдэл гарч болно. Хэрэв тийм зүйл тохиолдвол сандрах хэрэггүй: хаягийн мөрөө дахин товшоод, хаягаа арилгаад, дахин анхааралтай бичихэд л болно. Бас нэг хялбар зам бий: browser дээрээ Google нээгээд хайлтын мөрөнд "programiz online python compiler" гэж бичээд хайхад эхний үр дүнгүүдийн дунд энэ хуудас гарч ирнэ — Programiz гэсэн нэртэйг нь товшиж орно.

[Browser-ийн хаягийн мөрөнд programiz.com/python-programming/online-compiler гэж бичсэн байдал]

Алхам 3. Дэлгэцтэй танилцана. Хуудас нээгдэхэд таны өмнө хоёр том хэсэгт хуваагдсан дэлгэц гарч ирнэ. Зүүн талын том хар дэвсгэртэй хэсэг бол код бичих талбай — таны заавраа бичих газар. Тэнд аль хэдийн хэдэн мөр бичээстэй байгааг та анзаарна; энэ бол вэбсайтын өөрийнх нь тавьсан жишээ код бөгөөд бид түүнийг одоо арилгана. Баруун талын хоосон хэсэг бол Output буюу үр дүнгийн талбай — таны кодыг ажиллуулахад компьютерын хариулт энд гарч ирдэг. Хоёр талбайн дунд эсвэл дээд хэсэгт Run гэсэн бичигтэй товч бий — "Run" нь англиар "ажиллуул" гэсэн үг бөгөөд энэ бол таны кодыг биелүүлдэг товч юм. Хуудсан дээр өөр олон жижиг товч, бичиг харагдаж болох ч тэдгээрийг одоохондоо огт тоохгүй байж болно — бидэнд хэрэгтэй нь зөвхөн код бичих талбай, Run товч, Output талбай гурав.

Алхам 4. Жишээ кодыг арилгана. Код бичих талбай дотор нэг товшино — ингэснээр бичих заагч (анивчдаг босоо зураас) тэнд идэвхжинэ. Одоо тэнд байгаа бүх бичээсийг арилгах хэрэгтэй. Хамгийн хялбар арга: гар дээрээ Ctrl товчийг дараастай байхдаа A үсгийг дарна (энэ хослол "бүгдийг сонго" гэсэн утгатай) — талбай доторх бүх бичвэр өнгөөр будагдаж сонгогдоно. Дараа нь Delete эсвэл Backspace товч дарахад бүгд арилна. Талбай хоосон болсон бол та бэлэн боллоо. Хэрэв санамсаргүй буруу зүйл дарчихсан юм шиг санагдвал бүү сандар — энэ хуудсан дээр эвдэрч болох юм гэж байхгүй, хамгийн муугаар бодоход browser-ийнхоо хуудсыг дахин ачаалахад (F5 товч) бүх зүйл анхны байдалдаа орно.

Алхам 5. Анхны кодоо бичнэ. Одоо хоосон талбайд дараах мөрийг яг байгаагаар нь бичнэ:

python

print("Сайн байна уу, дэлхий!")

Бичихдээ хэдэн зүйлийг нягтлаарай, учир нь өмнөх хичээлд ярьсанчлан компьютер зааврыг үг үсэгчлэн уншдаг. Нэгд: print гэдэг үг бүхэлдээ жижиг үсгээр бичигдэнэ — том P үсгээр эхлүүлж болохгүй. Хоёрт: print-ийн ард дугуй хаалт нээгдэж, мөрийн төгсгөлд хаагдаж байгаа эсэхийг шалгана. Гуравт: хаалтан доторх үгс хашилтан дотор байгаа — хашилтыг гар дээрх Shift + ' товчоор бичдэг (ихэнх гар дээр Enter товчны орчимд байрладаг). Хашилтан доторх бичвэрийг та хүссэнээрээ өөрчилж болно — өөрийнхөө нэрийг бичиж болно, монголоор ч, англиар ч болно. Харин хашилт, хаалт, print гэдэг үг гурав яг хэвээрээ байх ёстой. Эдгээр тэмдэгтүүд яагаад ийм чухал болохыг бид Бүлэг 3-т бүрэн тайлбарлана — одоохондоо "заавар үг үсэгчлэн зөв байх ёстой" гэдэг өмнөх хичээлийн дүрмээ л дагая.

Алхам 6. Run товчоо дарна. Одоо хамгийн сайхан мөч: Run товчийг товшино. Нэг-хоёр секунд хүлээхэд баруун талын Output талбайд дараах бичиг гарч ирнэ:

Сайн байна уу, дэлхий!

Түр зогсоод энэ мөчийг мэдрээрэй. Сая юу болов гэвэл: та компьютерт Python хэлээр заавар бичиж өглөө, компьютер таны зааврыг уншаад яг таны хэлснийг биелүүллээ. Энэ бол жинхэнэ программчлал — өчигдөр таны уншиж байсан онол, өнөөдөр таны нүдэн дээр ажиллалаа. Дэлхийн бүх программист, ямар ч том систем бүтээсэн хүн байсан, яг ийм ганц мөрөөс эхэлсэн байдаг. Та одоо тэдний эгнээнд албан ёсоор элслээ.

Хэрэв ямар нэг зүйл болохгүй бол

Энэ сургалтын амлалт ёсоор, тохиолдож болох бүх зүйлийг урьдчилан ярья. Хамгийн түгээмэл гурван байдал:

Output талбайд улаан өнгөтэй, англи бичиг гарч ирвэл. Энэ бол алдааны мэдэгдэл — компьютер "би ойлгосонгүй" гэж хэлж байна. Бүлэг 1-д ярьсныг санаарай: энэ бол бүрэн хэвийн, таныг юу ч эвдээгүй. Бараг үргэлж шалтгаан нь бичилтийн жижиг зөрүү байдаг: хашилтын нэг тал дутуу, хаалт хаагдаагүй, print гэдэг үгэнд үсэг зөрсөн, эсвэл том үсгээр эхэлсэн. Засах арга: зүүн талбай дахь мөрөө бүгдийг нь арилгаад, дээрх кодыг дахин, тэмдэгт бүрийг нягтлан бичээд Run дарна. Алдааны мэдэгдлүүдийг уншиж ойлгож сурах тусгай хичээлүүд хожим бий — одоохондоо "арилгаад дахин анхааралтай бичих" нь таны бүрэн хангалттай зэвсэг.

Run дарахад юу ч болохгүй, эсвэл маш удаан байвал. Энэ хэрэгсэл интернэтээр ажилладаг тул интернэт холболт сул үед удаашрах нь бий. Хэдэн секунд хүлээгээд дахин Run дарна. Огт хөдөлгөөнгүй бол хуудсаа F5 товчоор дахин ачаалаад (кодоо дахин бичих хэрэгтэй болно), эхнээс нь туршина. Бас утасныхаа интернэтээр орж үзэх, эсвэл өөр цагт дахин оролдох нь ажилладаг.

Хуудас нээгдэхгүй, эсвэл огт өөр хуудас нээгдвэл. Хаягаа алдаатай бичсэн байх магадлал өндөр — Алхам 2-ын Google-ээр хайх аргыг ашиглаарай. Мөн Programiz сайт бүхэлдээ англи хэл дээр байдгийг хэлье: энэ нь таныг төөрөлдүүлэх зорилгогүй, зүгээр л олон улсын сайт учраас тэр. Танд хэрэгтэй гурван зүйл (код талбай, Run, Output) ямар ч хэлний мэдлэг шаардахгүй.

Туршаад үзээрэй

Анхны код чинь ажилласан бол, хүсвэл дараах жижиг туршилтуудыг хийгээд үзээрэй — заавал биш, гэхдээ сонирхолтой. Хашилтан доторх бичвэрийг өөрчилж, өөрийнхөө нэрээр мэндчилгээ хэвлүүлж болно. Эсвэл эхний мөрийнхөө доор Enter дараад хоёр дахь print мөр нэмж бичвэл — Run дарахад Output дээр хоёр мөр дараалан гарахыг харна. Энэ нь өмнөх хичээлд ярьсан "заавар дарааллаараа биелдэг" гэдгийн анхны нотолгоо юм. Эвдэрч болох зүйл байхгүй тул чөлөөтэй тоглоорой — хамгийн муу тохиолдол бол улаан алдаа гарах бөгөөд түүнийг та одоо яаж засахаа мэднэ.

Товч дүгнэлт

• Юу ч суулгалгүйгээр, ердөө browser ашиглан Python код бичиж, ажиллуулж болдог — Programiz-ийн Online Python Compiler тийм үнэгүй хэрэгсэл юм.

• Дэлгэц гурван чухал хэсэгтэй: код бичих талбай (зүүн), Run товч, үр дүн харагдах Output талбай (баруун).

• Та амьдралынхаа анхны Python кодыг бичиж ажиллууллаа — print мөр бичээд Run дарахад компьютер таны зааврыг биелүүлсэн.

• Улаан алдааны мэдэгдэл гарвал энэ нь хэвийн: кодоо арилгаад тэмдэгт бүрийг нягтлан дахин бичихэд ихэнхдээ засагддаг.

• Энэ browser хэрэгсэл таны "түр ажлын байр" — дараагийн хичээлүүдэд бид Python-ыг компьютерт тань жинхэнэ ёсоор суулгаж, урт хугацааны ажлын байраа тохижуулна.

Дараагийн хичээлд бид Python-ыг Windows компьютерт алхам алхмаар суулгана. Яарах хэрэггүй гэдгийг дахин сануулъя: browser хэрэгсэл тань хэзээд бэлэн байгаа тул суулгалтыг та өөрийн бэлэн болсон үедээ, тайван сэтгэлээр хийж болно.