УЛААНБААТАР АПП

Танилцуулга

Өмнөх хичээлийн төгсгөлд бид нэг шийдэгдээгүй асуудал үлдээсэн. Хүү class-д өөрийн __init__ бичихэд эцгийн __init__ нь ОГТ ажиллахаа больж, бүх өвлөсөн талбарууд алга болсон:

AttributeError: 'Nom' object has no attribute 'garchig'

Энэ асуудал нь inheritance-ийг бараг ашиггүй болгож байна. Учир нь бодит амьдрал дээр хүү class нь БАРАГ ҮРГЭЛЖ өөрийн талбартай байдаг. Ном нь зохиолчтой, сэтгүүл нь дугаартай, DVD нь үргэлжлэх хугацаатай. Хэрэв өөрийн талбар нэмэхэд эцгийн бүх зүйл алга болдог бол — inheritance юунд хэрэгтэй юм бэ?

Шийдэл нь super() гэдэг built-in функц юм. Тэр нь хүү class-д "эцгийнхээ __init__ -ийг эхлээд ажиллуул" гэж хэлэх боломж олгодог.

Энэ хичээл богино боловч маш чухал. super() -гүйгээр inheritance нь бараг ямар ч практик утгагүй.

Зүйрлэл: гэрийн суурь дээр барих

Байшин барих гэж төсөөлье.

Эцэг class нь суурь барьдаг гэж бодоорой: газраа ухаж, бетон цутгаж, ханын суурь тавина. Тэр ажил бүх байшинд ижилхэн.

Хүү class нь тэр суурь дээр өөрийн байшингаа барина: ханыг өөрөөр босгож, өөр дээвэр тавьж, өөр өнгө будна.

Одоо асуулт: хүү class нь ажлаа эхлэхдээ юу хийх ёстой вэ?

Буруу арга: суурийг үл тоомсорлож, шууд хана босгож эхлэх. Үр дүн: хана нь агаарт дүүжлэгдэнэ, байшин нурна. Энэ бол super() мартах явдал.

Зөв арга: эхлээд "эцэг ээ, суурийг чинь тавь" гэж хэлэх. Суурь бэлэн болсны дараа өөрийн ажлаа эхлүүлэх.

super().__init__(...) бол яг тэр дуудлага юм. Тэр нь эцгийн бүтээх ажлыг эхлээд гүйцэтгүүлж, дараа нь хүү өөрийн зүйлээ нэмнэ.

Анхны жишээ: асуудал ба шийдэл

Эхлээд асуудлыг дахин харъя.

python

class Zuil:
    def __init__(self, garchig: str, on: int) -> None:
        self.garchig = garchig
        self.on = on
        self.zeeldsen = False


class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
        self.zokhiolch = zokhiolch


nom = Nom("Монголын нууц товчоо", 1240, "Тодорхойгүй")

print(nom.zokhiolch)
print(nom.garchig)

Тодорхойгүй
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 12, in <module>
    print(nom.garchig)
AttributeError: 'Nom' object has no attribute 'garchig'

Nom.__init__ нь Zuil.__init__ -ийг бүрэн дарж бичсэн. Объект үүсэх үед зөвхөн Nom.__init__ ажиллаж, self.zokhiolch л үүссэн. self.garchig, self.on, self.zeeldsen нь хэзээ ч үүсээгүй.

Одоо super() -ээр засъя:

python

class Zuil:
    def __init__(self, garchig: str, on: int) -> None:
        self.garchig = garchig
        self.on = on
        self.zeeldsen = False


class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
        super().__init__(garchig, on)
        self.zokhiolch = zokhiolch


nom = Nom("Монголын нууц товчоо", 1240, "Тодорхойгүй")

print(nom.garchig)
print(nom.on)
print(nom.zeeldsen)
print(nom.zokhiolch)

Монголын нууц товчоо
1240
False
Тодорхойгүй

Бүх зүйл ажиллаж байна.

super().__init__(garchig, on) гэсэн мөрийг задалъя. Энэ бол хичээлийн зүрх.

super() гэдэг нь "миний ЭЦЭГ class" гэсэн утгатай. Энэ тохиолдолд Zuil.

.__init__(garchig, on) нь тэр эцэг class-ын __init__ -ийг дуудаж байна, түүнд хоёр аргумент дамжуулж.

Тэгэхээр бүхэл мөр нь: "Zuil-ийн __init__ -ийг ажиллуул, түүнд garchig ба on дамжуул."

Тэр дуудалт ажиллахад Zuil.__init__ нь self.garchig, self.on, self.zeeldsen -ийг үүсгэнэ. Дараа нь буцаж ирээд Nom.__init__ нь өөрийн self.zokhiolch -ыг нэмнэ.

Үр дүн: объект нь ДӨРВӨН талбартай — гурав нь эцгээс, нэг нь өөрөөс.

Дараалал чухал

super().__init__(...) нь ХАМГИЙН ЭХЭНД байх ёстой. Яагаад?

python

class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
        self.zokhiolch = zokhiolch
        super().__init__(garchig, on)          # хамгийн сүүлд

Энэ тохиолдолд ажиллана — учир нь эдгээр талбарууд хоорондоо хамааралгүй.

Гэвч дараах тохиолдолд асуудал үүснэ:

python

class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
        self.tanilstsuulga = f"{self.garchig} — {zokhiolch}"    # garchig хараахан алга!
        super().__init__(garchig, on)
        self.zokhiolch = zokhiolch

Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 12, in <module>
    nom = Nom("Монголын нууц товчоо", 1240, "Тодорхойгүй")
  File "main.py", line 8, in __init__
    self.tanilstsuulga = f"{self.garchig} — {zokhiolch}"
AttributeError: 'Nom' object has no attribute 'garchig'

self.garchig -ыг ашиглах гэж оролдсон, гэвч тэр хараахан үүсээгүй — super().__init__(...) нь ДАРАА нь дуудагдаж байна.

Дүрэм: super().__init__(...) -ыг ХАМГИЙН ЭХЭНД бич. Дараа нь эцгийн бүх талбар бэлэн болсон тул та тэднийг чөлөөтэй ашиглаж чадна.

Байшингийн зүйрлэл дахин ажиллаж байна: суурийг ЭХЛЭЭД тавь, дараа нь түүн дээр бар.

Хоёр дахь жишээ: гурван хүү class

Одоо бүх номын сангийн class-уудыг зөв бичье.

python

class Zuil:
    def __init__(self, garchig: str, on: int) -> None:
        self.garchig = garchig
        self.on = on
        self.zeeldsen = False

    def zeeldekh(self) -> bool:
        if self.zeeldsen:
            return False
        self.zeeldsen = True
        return True

    def butsaakh(self) -> None:
        self.zeeldsen = False

    def baidal(self) -> str:
        if self.zeeldsen:
            return "зээлсэн"
        return "боломжтой"


class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str, khuudas: int) -> None:
        super().__init__(garchig, on)
        self.zokhiolch = zokhiolch
        self.khuudas = khuudas


class Setguul(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, dugaar: int) -> None:
        super().__init__(garchig, on)
        self.dugaar = dugaar


class DVD(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, minut: int) -> None:
        super().__init__(garchig, on)
        self.minut = minut

Гурван хүү class бүгд ижил бүтэцтэй:

Өөрийн __init__ -д БҮХ параметрийг (эцгийнх + өөрийнх) хүлээж авна
super().__init__(...) -ээр эцгийн хэсгийг дамжуулна
Өөрийн талбаруудыг нэмнэ

Туршиж үзье:

python

nom = Nom("Монголын нууц товчоо", 1240, "Тодорхойгүй", 320)
setguul = Setguul("Шинжлэх ухаан", 2026, 7)
dvd = DVD("Аав", 2019, 95)

print(f"{nom.garchig}, {nom.zokhiolch}, {nom.khuudas} хуудас")
print(f"{setguul.garchig}, №{setguul.dugaar}")
print(f"{dvd.garchig}, {dvd.minut} минут")

print()
nom.zeeldekh()
print(f"{nom.garchig}: {nom.baidal()}")
print(f"{setguul.garchig}: {setguul.baidal()}")

Монголын нууц товчоо, Тодорхойгүй, 320 хуудас
Шинжлэх ухаан, №7
Аав, 95 минут

Монголын нууц товчоо: зээлсэн
Шинжлэх ухаан: боломжтой

Гурван class бүгд өөрийн талбартай, БАС өвлөсөн method-уудтай. zeeldekh(), baidal() — эдгээрийг нэг ч удаа хуулаагүй, гэхдээ гурвуулаа ажиллаж байна.

Энэ бол inheritance-ийн жинхэнэ хүч: нийтлэг зүйл нэг газарт, өвөрмөц зүйл өөр өөрийн газарт.

Гурав дахь жишээ: polymorphism дахин ажиллаж байна

python

nomiin_san: list[Zuil] = [
    Nom("Монголын нууц товчоо", 1240, "Тодорхойгүй", 320),
    Setguul("Шинжлэх ухаан", 2026, 7),
    DVD("Аав", 2019, 95),
    Nom("Цагаан хэрэм", 1971, "Б. Ринчен", 450),
]

nomiin_san[0].zeeldekh()
nomiin_san[2].zeeldekh()

for zuil in nomiin_san:
    print(f"{zuil.garchig:<25} ({zuil.on})  {zuil.baidal()}")

Монголын нууц товчоо      (1240)  зээлсэн
Шинжлэх ухаан             (2026)  боломжтой
Аав                       (2019)  зээлсэн
Цагаан хэрэм              (1971)  боломжтой

Loop нь дөрвөн ӨӨР төрлийн объект дээр ажиллаж байна, гэхдээ тэдгээрийн ялгааг мэдэх шаардлагагүй. Тэр зөвхөн garchig, on, baidal() ашиглаж байна — эдгээр нь Zuil -д байгаа тул бүх үр садад БАЙХ баталгаатай.

super() -ийг keyword argument-тай ашиглах

Бүлэг 3.2-ын keyword argument энд ч ажиллана:

python

class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str, khuudas: int) -> None:
        super().__init__(garchig=garchig, on=on)
        self.zokhiolch = zokhiolch
        self.khuudas = khuudas

Ижил үр дүн, гэхдээ илүү тод. Параметр олон бол keyword ашиглах нь дээр — учир нь тэр нь юу хаана очиж байгааг ХЭЛЖ байна.

Дашрамд, default утга (Бүлэг 3.1) ч ажиллана:

python

class Zuil:
    def __init__(self, garchig: str, on: int = 0) -> None:
        self.garchig = garchig
        self.on = on
        self.zeeldsen = False


class Nom(Zuil):
    def __init__(
        self, garchig: str, zokhiolch: str, on: int = 0, khuudas: int = 0
    ) -> None:
        super().__init__(garchig, on)
        self.zokhiolch = zokhiolch
        self.khuudas = khuudas


nom = Nom("Шинэ ном", "Зохиолч")
print(f"{nom.garchig}, {nom.on} он, {nom.khuudas} хуудас")

Шинэ ном, 0 он, 0 хуудас

Default утгын дүрэм хэвээрээ: default-гүй параметрүүд эхэнд, default-тай нь араас.

Дөрөв дэх жишээ: гурван түвшин

Inheritance нь ХОЁР түвшингээр хязгаарлагдахгүй. Хүү class нь өөрөө эцэг болж чадна.

python

class Zuil:
    def __init__(self, garchig: str, on: int) -> None:
        self.garchig = garchig
        self.on = on
        self.zeeldsen = False

    def baidal(self) -> str:
        return "зээлсэн" if self.zeeldsen else "боломжтой"


class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
        super().__init__(garchig, on)
        self.zokhiolch = zokhiolch


class AudioNom(Nom):
    def __init__(
        self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str, unshigch: str, minut: int
    ) -> None:
        super().__init__(garchig, on, zokhiolch)
        self.unshigch = unshigch
        self.minut = minut


audio = AudioNom("Монголын нууц товчоо", 1240, "Тодорхойгүй", "Б. Батаа", 480)

print(audio.garchig)      # Zuil-ээс
print(audio.zokhiolch)    # Nom-оос
print(audio.unshigch)     # AudioNom-оос
print(audio.baidal())     # Zuil-ээс

Монголын нууц товчоо
Тодорхойгүй
Б. Батаа
боломжтой

Гурван түвшний өвлөлт. AudioNom → Nom → Zuil.

AudioNom.__init__ дотор super() нь Nom -ыг заана (шууд эцэг). Дараа нь Nom.__init__ дотор super() нь Zuil -ыг заана. Гинж ажиллаж байна.

Тэр дуудалтын гинжийг мөр мөрөөр нь дагая:

AudioNom("Монголын...", 1240, "Тодорхойгүй", "Б. Батаа", 480) дуудагдав
AudioNom.__init__ нь super().__init__("Монголын...", 1240, "Тодорхойгүй") гэж Nom -ыг дуудав
Nom.__init__ нь super().__init__("Монголын...", 1240) гэж Zuil -ыг дуудав
Zuil.__init__ нь garchig, on, zeeldsen -ыг үүсгэв
Буцаж ирээд Nom.__init__ нь zokhiolch -ыг нэмэв
Буцаж ирээд AudioNom.__init__ нь unshigch, minut -ыг нэмэв

Гүнээс гадагш барих — суурийн зүйрлэл дахин ажиллаж байна.

isinstance ч бас гинжийг дагана:

python

print(isinstance(audio, AudioNom))
print(isinstance(audio, Nom))
print(isinstance(audio, Zuil))

True
True
True

Аудио ном бол ном мөн, ном бол зүйл мөн. Логик нь байгалийн.

Практик анхааруулга: гурав, дөрөв, тавны түвшний inheritance гинж нь маш хурдан ойлгомжгүй болдог. Хэрэв та гурваас олон түвшин барьж эхэлбэл — зогсоод бодоорой. Ихэнхдээ тэр нь дизайн буруу байгаагийн шинж юм. Бүлэг 7.4-т бид энэ асуудлыг шударгаар ярина.

Яагаад `super()` гэж бичдэг вэ, `Zuil.init` гэж болохгүй гэж үү?

Сайн асуулт. Үнэндээ энэ ч бас ажиллана:

python

class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
        Zuil.__init__(self, garchig, on)     # ажиллана, гэхдээ...
        self.zokhiolch = zokhiolch

Ажиллана. Гэхдээ ЁСГҮЙ. Гурван шалтгаантай.

Шалтгаан 1: эцгийн нэрийг ДАВТАЖ бичиж байна. Хэрэв та ирээдүйд эцэг class-ыг өөрчилбөл (жишээ нь Zuil -ийг NomiinSangiinZuil болгож нэрлэвэл), энэ мөрийг ч бас засах хэрэгтэй. super() нь тэр асуудалгүй — тэр нь "миний эцэг, тэр нь хэн ч байсан" гэсэн утгатай.

Шалтгаан 2: self -ийг ГАРААР дамжуулж байна. Zuil.__init__(self, ...) гэж бичихэд self -ийг та өөрөө өгөх ёстой. super().__init__(...) -д тэр нь автоматаар явдаг. Нэг зүйл цөөн бичих, нэг алдааны эх үүсвэр цөөн.

Шалтгаан 3 (техникийн): олон эцэгтэй inheritance (multiple inheritance) -ийн үед super() нь зөв дарааллыг олдог, харин гараар дуудвал буруу ажиллаж болно. Олон эцэгтэй inheritance нь энэ курсийн хамрах хүрээнээс гадуур, гэхдээ super() -ийн зуршил нь тэр тохиолдолд ч зөв ажиллана.

Дүрэм: ҮРГЭЛЖ super() ашигла. Эцгийн нэрийг гараар бичих ёсгүй.

super() нь зөвхөн init -д зориулагдаагүй

super() нь эцгийн ЯМАР Ч method -ыг дуудаж чадна, зөвхөн __init__ биш.

python

class Zuil:
    def medeelel(self) -> str:
        return f"{self.garchig} ({self.on})"


class Nom(Zuil):
    def medeelel(self) -> str:
        undsen = super().medeelel()
        return f"{undsen} — {self.zokhiolch}"

Энд Nom.medeelel нь эцгийн medeelel -ийг дуудаад, дараа нь түүн дээр нэмж байна.

Гэхдээ энэ бол method override гэж нэрлэгддэг сэдэв бөгөөд түүнийг дараагийн хичээлд бүрэн үзнэ. Одоохондоо super() нь __init__ -ээс илүү өргөн хэрэглээтэй гэдгийг мэдэж байгаад өнгөрөөрэй.

Туршаад үзээрэй

Хэрэв сонирхвол: super().__init__(...) мөрийг зориудаар УСТГААД программаа ажиллуулж, AttributeError -ыг өөрийн нүдээр хараарай. Дараа нь буцааж нэмээд, ажиллахыг нь хараарай. Тэр хоёр туршилт нь super() -ийн үүргийг бүрэн ойлгуулна.

Мөн хүсвэл: super().__init__(...) -ыг функцийн ХАМГИЙН СҮҮЛД зөөгөөд, түүнээс өмнө self.garchig -ыг ашиглах гэж оролдоод үзээрэй. Дараалал яагаад чухал болохыг өөрийн нүдээр харна.

Түгээмэл алдаанууд

1. super().__init__() -ыг мартах

python

class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
        self.zokhiolch = zokhiolch

AttributeError: 'Nom' object has no attribute 'garchig'

Эцгийн __init__ огт ажиллаагүй. Хамгийн түгээмэл алдаа. Хэрэв хүү class-д __init__ бичвэл — super().__init__(...) -ыг ЗААВАЛ дууд.

2. Аргумент дамжуулахаа мартах

python

class Nom(Zuil):
    def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
        super().__init__()          # аргументгүй!
        self.zokhiolch = zokhiolch

TypeError: Zuil.__init__() missing 2 required positional arguments: 'garchig' and 'on'

missing 2 required positional arguments — эцгийн __init__ нь хоёр аргумент шаарддаг. Тэднийг дамжуул: super().__init__(garchig, on).

3. self -ийг super() -д дамжуулах

python

super().__init__(self, garchig, on)

TypeError: Zuil.__init__() takes 3 positional arguments but 4 were given

super() нь self -ийг АВТОМАТААР дамжуулдаг. Гараар бичих ёсгүй. Зөв: super().__init__(garchig, on).

4. Дарааллыг буруу тавих

python

def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
    self.tanilstsuulga = f"{self.garchig} — {zokhiolch}"
    super().__init__(garchig, on)

AttributeError: 'Nom' object has no attribute 'garchig'

super().__init__(...) -ыг ХАМГИЙН ЭХЭНД бич. Дараа нь эцгийн бүх талбар бэлэн.

5. Эцэг class-ын нэрийг гараар бичих

python

Zuil.__init__(self, garchig, on)

Ажиллана, гэхдээ буруу зуршил. super() ашигла.

6. Хүү class-д __init__ БИЧИХГҮЙ байх (энэ нь зөв!)

python

class Nom(Zuil):
    pass

Хэрэв хүү class-д НЭМЭЛТ талбар хэрэггүй бол — __init__ бичих ШААРДЛАГАГҮЙ. Эцгийнх нь автоматаар ажиллана. Хэрэггүй код бичих нь алдаа биш ч, хэрэггүй.

Товч дүгнэлт

Хүү class-д өөрийн __init__ бичвэл, эцгийнх нь ОГТ ажиллахгүй → AttributeError.
super() нь "миний эцэг class" гэсэн утгатай. super().__init__(...) нь эцгийн __init__ -ийг ажиллуулна.
Стандарт хэв маяг:

python

  class Nom(Zuil):
      def __init__(self, garchig: str, on: int, zokhiolch: str) -> None:
          super().__init__(garchig, on)      # ЭХЛЭЭД эцэг
          self.zokhiolch = zokhiolch         # ДАРАА НЬ өөрийнх

super().__init__(...) -ыг ХАМГИЙН ЭХЭНД бич. Дараа нь эцгийн бүх талбар бэлэн болсон тул тэднийг чөлөөтэй ашиглаж чадна.
self -ийг super() -д дамжуулах ЁСГҮЙ — тэр автоматаар явна.
Эцгийн нэрийг гараар бүү бич (Zuil.__init__(self, ...)). super() нь илүү аюулгүй, илүү уян хатан.
Inheritance нь олон түвшинтэй байж болно: AudioNom → Nom → Zuil. super() нь шууд эцгийг заана, гинж автоматаар ажиллана.
Гурваас олон түвшин бол дизайны асуудлын шинж. Бүлэг 7.4-т энэ талаар шударгаар ярина.
Хүү class-д НЭМЭЛТ талбар хэрэггүй бол — __init__ бичих ШААРДЛАГАГҮЙ.
super() нь ЯМАР Ч method -ыг дуудаж чадна, зөвхөн __init__ биш — тэр нь дараагийн хичээлийн сэдэв.

Дараагийн хичээлд бид method override -ийг үзнэ. Тэр нь хүү class нь эцгийн method-ыг ӨӨРӨӨР хэрэгжүүлэх боломж юм. Жишээ нь Zuil.medeelel() нь гарчиг, оныг харуулдаг байхад Nom.medeelel() нь зохиолчийг ч нэмж харуулна. Тэр үед нэг л дуудалт (zuil.medeelel()) объектын жинхэнэ төрлөөс хамааран ӨӨР ажиллана — polymorphism-ийн хамгийн хүчирхэг илрэл.

super() ба init өвлөх

Танилцуулга

Зүйрлэл: гэрийн суурь дээр барих

Анхны жишээ: асуудал ба шийдэл

Дараалал чухал

Хоёр дахь жишээ: гурван хүү class

Гурав дахь жишээ: polymorphism дахин ажиллаж байна

super() -ийг keyword argument-тай ашиглах

Дөрөв дэх жишээ: гурван түвшин

Яагаад `super()` гэж бичдэг вэ, `Zuil.init` гэж болохгүй гэж үү?

super() нь зөвхөн init -д зориулагдаагүй

Туршаад үзээрэй

Түгээмэл алдаанууд

Товч дүгнэлт

Бусад хичээлүүдийг үзэхийн тулд бүртгүүлнэ үү

Бусад үнэгүй хичээлүүд

super() ба init өвлөх

Танилцуулга

Зүйрлэл: гэрийн суурь дээр барих

Анхны жишээ: асуудал ба шийдэл

Дараалал чухал

Хоёр дахь жишээ: гурван хүү class

Гурав дахь жишээ: polymorphism дахин ажиллаж байна

super() -ийг keyword argument-тай ашиглах

Дөрөв дэх жишээ: гурван түвшин

Яагаад super() гэж бичдэг вэ, Zuil.__init__ гэж болохгүй гэж үү?

super() нь зөвхөн init -д зориулагдаагүй

Туршаад үзээрэй

Түгээмэл алдаанууд

Товч дүгнэлт

Бусад хичээлүүдийг үзэхийн тулд бүртгүүлнэ үү

Бусад үнэгүй хичээлүүд

Яагаад `super()` гэж бичдэг вэ, `Zuil.init` гэж болохгүй гэж үү?