УЛААНБААТАР АПП

Танилцуулга

Өмнөх хичээлд бид CRUD-ийн эхний хоёр үсгийг өгөгдлийн сангийн түвшинд эзэмшсэн: Create (add + commit) болон Read (select, get, where).

Энэ хичээлд үлдсэн хоёрыг нэмнэ: Update (засах) болон Delete (устгах). Тэдгээр нь өмнөхөөс арай өөр загвартай бөгөөд Update-д нэг сонирхолтой онцлог бий: засахдаа add дуудах шаардлагагүй. SQLModel объектын өөрчлөлтийг өөрөө ажигладаг.

Энэ хичээлийн дараа таны CRUD үг хэллэг өгөгдлийн сангийн түвшинд бүрэн болж, бид API-даа залгахад бэлэн болно.

Бэлтгэл

db_test.py файлаа дараах кодоор солино. Хэрэв notes.db байгаа бол устгаад цэвэр эхэлье:

python

# db_test.py
from sqlmodel import SQLModel, Field, Session, create_engine, select


class Note(SQLModel, table=True):
    id: int | None = Field(default=None, primary_key=True)
    text: str
    priority: str = "энгийн"
    done: bool = False


engine = create_engine("sqlite:///notes.db", echo=True)

SQLModel.metadata.create_all(engine)

# Гурван тэмдэглэл нэмэх
with Session(engine) as session:
    session.add(Note(text="Сүү авах", priority="чухал"))
    session.add(Note(text="Номоо буцаах"))
    session.add(Note(text="Тайлан бичих", priority="яаралтай"))
    session.commit()

print("--- Бэлтгэл дууслаа ---")

Ажиллуулна:

python db_test.py

Гурван тэмдэглэл нэмэгдсэн. Одоо тэдгээрийг засаж, устгаж эхэлье.

Санамж: энэ файлыг дахин ажиллуулах бүрд гурван тэмдэглэл нэмэгдэнэ (өмнөхүүд нь үлдэнэ). Хэрэв цэвэр эхлэхийг хүсвэл notes.db-г устгаад дахин ажиллуулна.

Update — засах

Засах загвар нь дөрвөн алхамтай:

Объектыг олох.
Талбарыг нь өөрчлөх.
commit хийх.
(Хэрэгтэй бол) refresh хийх.

db_test.py-ийн төгсгөлд нэмнэ:

python

# db_test.py (нэмэлт)

print("--- Засах ---")

with Session(engine) as session:
    note = session.get(Note, 1)
    print(f"Өмнө: {note.text} — done={note.done}")

    note.done = True
    note.text = "Сүү ба талх авах"

    session.commit()
    session.refresh(note)

    print(f"Дараа: {note.text} — done={note.done}")

Ажиллуулна.

Гаралт (гол хэсэг):

--- Засах ---
... SELECT note.id, note.text, note.priority, note.done FROM note WHERE note.id = ?
... (1,)
Өмнө: Сүү авах — done=False
... UPDATE note SET text=?, done=? WHERE note.id = ?
... ('Сүү ба талх авах', 1, 1)
... COMMIT
... SELECT ... FROM note WHERE note.id = ?
Дараа: Сүү ба талх авах — done=True

Гол онцлог: add дуудаагүй

Кодыг сайтар хараарай. session.add(note) гэсэн мөр байхгүй.

Гэсэн ч UPDATE SQL ажиллаж, өөрчлөлт хадгалагдсан.

Яагаад? Учир нь session.get(...) нь объектыг session-д бүртгэдэг. Session тэр объектыг ажиглаж сууна. Хэрэв та түүний талбарыг өөрчилвөл session түүнийг анзаарч, commit хийхэд автоматаар UPDATE үүсгэнэ.

Энэ бол SQLModel-ийн (үнэндээ SQLAlchemy-ийн) хамгийн гоё чадваруудын нэг: өөрчлөлтийг мөрдөх (change tracking). Та ердийн Python объект дээр ердийн Python-оор ажиллана; ORM нь ард нь юу өөрчлөгдсөнийг тэмдэглэж, зөв SQL үүсгэнэ.

Session-аас аваагүй объектод (жишээ нь шинээр үүсгэсэн) add хэрэгтэй — тэр нь session-д бүртгэгдээгүй тул. Гэхдээ session-аас авсан объект аль хэдийн бүртгэгдсэн.

Дүрэм: шинэ объект -> add хэрэгтэй. Session-аас авсан объект -> add хэрэггүй.

(Хэрэв та зуршлаар session.add(note) гэж бичсэн ч алдаа гарахгүй — session тэр объектыг аль хэдийн мэдэж байгаа тул зүгээр л тоохгүй. Тиймээс энэ нь аюулгүй, зөвхөн илүүц.)

UPDATE SQL-ыг унших

sql

UPDATE note SET text=?, done=? WHERE note.id = ?

Утгууд: ('Сүү ба талх авах', 1, 1).

Бүлэг 10-ын Хичээл 3-т сурсан бүтэц: UPDATE (аль хүснэгт), SET (юуг юу болгох), WHERE (аль мөрд).

Хамгийн чухал зүйл: WHERE note.id = ? байна. Санамсаргүй бүх мөрийг өөрчлөх аюул байхгүй — SQLModel үргэлж тодорхой мөрийг зорино.

Бүлэг 10-т ярьсан "WHERE-гүй UPDATE нь бүх мөрийг өөрчилдөг" гэсэн аюул энд байхгүй. Учир нь та объект дээр ажиллаж байна, хүснэгт дээр биш. Объект нь тодорхой нэг мөрийг төлөөлдөг.

Мөн анзаараарай: зөвхөн өөрчлөгдсөн багана SET-д орсон. text болон done өөрчлөгдсөн тул тэдгээр орсон; priority өөрчлөгдөөгүй тул ороогүй. SQLModel яг юу өөрчлөгдсөнийг мэдэж, зөвхөн түүнийг шинэчилж байна.

Байхгүй мөрийг засах гэвэл

python

# db_test.py (нэмэлт)

with Session(engine) as session:
    note = session.get(Note, 999)
    print(f"999-р тэмдэглэл: {note}")

    if note is None:
        print("Байхгүй тэмдэглэлийг засах боломжгүй")
    else:
        note.done = True
        session.commit()

Гаралт:

999-р тэмдэглэл: None
Байхгүй тэмдэглэлийг засах боломжгүй

session.get нь None буцаана. Хэрэв та шалгалгүйгээр note.done = True гэж бичвэл:

AttributeError: 'NoneType' object has no attribute 'done'

Курс 1-ээс танил алдаа: None дээр цэгээр хандах гэж оролдсон.

Тиймээс засахаас өмнө үргэлж None эсэхийг шалгана. Бүлэг 12-т энэ шалгалт нь HTTPException(404) болно — таны API-ийн find_note загварын өгөгдлийн сангийн хувилбар.

Delete — устгах

Устгах загвар нь гурван алхамтай:

Объектыг олох.
session.delete(объект).
commit хийх.

db_test.py-ийн төгсгөлд нэмнэ:

python

# db_test.py (нэмэлт)

print("--- Устгах ---")

with Session(engine) as session:
    note = session.get(Note, 2)
    print(f"Устгах гэж байна: {note.text}")

    session.delete(note)
    session.commit()

    print("Устгагдлаа")

# Батлах
with Session(engine) as session:
    notes = session.exec(select(Note)).all()
    print(f"Үлдсэн тэмдэглэл: {len(notes)}")
    for n in notes:
        print(" ", n.id, n.text)

Ажиллуулна.

Гаралт (гол хэсэг):

--- Устгах ---
... SELECT ... FROM note WHERE note.id = ?
... (2,)
Устгах гэж байна: Номоо буцаах
... DELETE FROM note WHERE note.id = ?
... (2,)
... COMMIT
Устгагдлаа
... SELECT ... FROM note
Үлдсэн тэмдэглэл: 2
  1 Сүү ба талх авах
  3 Тайлан бичих

Хоёр дугаартай тэмдэглэл алга болсон.

DELETE SQL-ыг унших

sql

DELETE FROM note WHERE note.id = ?

Дахин WHERE байна. Тодорхой мөр л устсан.

Бүлэг 10-т ярьсан "WHERE-гүй DELETE нь бүх мөрийг устгадаг" гэсэн аюул энд ч байхгүй — та объект устгаж байна, хүснэгтийг цэвэрлэж байгаа биш.

id дахин ашиглагдахгүй

Батлалтын гаралтыг анзаараарай:

1 Сүү ба талх авах
3 Тайлан бичих

id 1 болон 3. 2 дахин ашиглагдаагүй — зүгээр л дутуу байна.

Хэрэв та шинэ тэмдэглэл нэмбэл түүний id нь 4 болно, 2 биш. Устгагдсан id-г өгөгдлийн сан дахин ашигладаггүй.

Энэ бол зөв зан төлөв. Яагаад? Учир нь id 2-той тэмдэглэлийг өөр газар лавласан байж болно — log-д, өөр хүснэгтэд, хэрэглэгчийн хадгалсан холбоос дээр. Хэрэв шинэ тэмдэглэлд ижил id өгвөл тэр лавлагаанууд буруу зүйл рүү заах болно.

id бол мөнхийн, давтагдашгүй таних тэмдэг. Нэг удаа өгөгдсөн бол хэзээ ч дахин ашиглагддаггүй.

Байхгүй мөрийг устгах гэвэл

python

with Session(engine) as session:
    note = session.get(Note, 999)
    if note is None:
        print("Устгах зүйл байхгүй")
    else:
        session.delete(note)
        session.commit()

Ижил загвар: None эсэхийг шалгах. Хэрэв шалгалгүйгээр session.delete(None) гэвэл алдаа гарна.

Бүлэг 12-т энэ нь HTTPException(404) болно.

Хатуу үнэн: устгал буцаагдахгүй

Нэг чухал зүйлийг тодруулъя. commit хийсний дараа устгал буцаагдахгүй. Мөр алга болно.

commit-ээс өмнө бол буцаах боломжтой:

python

with Session(engine) as session:
    note = session.get(Note, 3)
    session.delete(note)
    session.rollback()      # буцаах
    session.commit()

session.rollback() — "бүх баталгаажаагүй өөрчлөлтийг цуцал". Няравын ноорогийг урах.

Гэхдээ commit хийсний дараа rollback ажиллахгүй — өөрчлөлт аль хэдийн бичигдсэн.

Бодит системд энэ асуудлыг soft delete гэсэн аргаар шийддэг: мөрийг үнэхээр устгахгүй, харин deleted: bool = True гэсэн талбар тэмдэглэдэг. Дараа нь бүх асуултад where(Note.deleted == False) нэмдэг. Ингэснээр өгөгдөл хадгалагдаж, гэхдээ харагдахгүй болдог.

Бид энэ курсэд soft delete ашиглахгүй — жинхэнэ устгал нь илүү энгийн бөгөөд ойлголтод хангалттай. Гэхдээ бодит production системд энэ хувилбар байдгийг мэдэж байх нь зүйтэй.

Бүрэн CRUD — нэг зурагт

Одоо танд өгөгдлийн сангийн түвшинд бүрэн CRUD байна. Дөрвүүлийг нэг дор харъя:

python

# CREATE
with Session(engine) as session:
    note = Note(text="Шинэ тэмдэглэл")
    session.add(note)
    session.commit()
    session.refresh(note)

# READ (бүгд)
with Session(engine) as session:
    notes = session.exec(select(Note)).all()

# READ (нэг)
with Session(engine) as session:
    note = session.get(Note, 1)

# UPDATE
with Session(engine) as session:
    note = session.get(Note, 1)
    note.done = True
    session.commit()

# DELETE
with Session(engine) as session:
    note = session.get(Note, 1)
    session.delete(note)
    session.commit()

Хүснэгтээр:

CRUD	SQLModel	SQL	HTTP
Create	`add` + `commit`	`INSERT`	POST
Read (бүгд)	`exec(select(...)).all()`	`SELECT`	GET
Read (нэг)	`get(Note, id)`	`SELECT ... WHERE id`	GET
Update	талбар өөрчлөх + `commit`	`UPDATE ... WHERE`	PUT
Delete	`delete` + `commit`	`DELETE ... WHERE`	DELETE

Гурван багана, ижил дөрвөн үйлдэл. Зүүн талын Python код нь дунд талын SQL болж хувирдаг; баруун талын HTTP method нь таны API-д тэдгээрийг илэрхийлдэг.

Бүлэг 12-т бид тэдгээрийг холбоно: HTTP хүсэлт ирж, endpoint дуудагдаж, SQLModel код ажиллаж, SQL үүсэж, өгөгдлийн сан өөрчлөгдөнө.

Бүтэн ажиллах жишээ

Бүх CRUD-ыг нэг дор харуулах бүрэн скрипт. notes.db-г устгаад, db_test.py-г солино:

python

# db_test.py
from sqlmodel import SQLModel, Field, Session, create_engine, select


class Note(SQLModel, table=True):
    id: int | None = Field(default=None, primary_key=True)
    text: str
    priority: str = "энгийн"
    done: bool = False


engine = create_engine("sqlite:///notes.db")   # echo унтраасан

SQLModel.metadata.create_all(engine)


def create_note(text: str, priority: str = "энгийн") -> Note:
    with Session(engine) as session:
        note = Note(text=text, priority=priority)
        session.add(note)
        session.commit()
        session.refresh(note)
        return note


def get_all_notes() -> list[Note]:
    with Session(engine) as session:
        return list(session.exec(select(Note)).all())


def get_note(note_id: int) -> Note | None:
    with Session(engine) as session:
        return session.get(Note, note_id)


def update_note(note_id: int, text: str, done: bool) -> Note | None:
    with Session(engine) as session:
        note = session.get(Note, note_id)
        if note is None:
            return None
        note.text = text
        note.done = done
        session.commit()
        session.refresh(note)
        return note


def delete_note(note_id: int) -> bool:
    with Session(engine) as session:
        note = session.get(Note, note_id)
        if note is None:
            return False
        session.delete(note)
        session.commit()
        return True


# --- Туршилт ---

print("1. Үүсгэх")
a = create_note("Сүү авах", "чухал")
b = create_note("Номоо буцаах")
c = create_note("Тайлан бичих", "яаралтай")
print(f"   Үүссэн id-ууд: {a.id}, {b.id}, {c.id}")

print("2. Бүгдийг унших")
for note in get_all_notes():
    print(f"   {note.id}: {note.text} ({note.priority}) done={note.done}")

print("3. Нэгийг унших")
note = get_note(1)
print(f"   {note.text}")

print("4. Байхгүйг унших")
missing = get_note(999)
print(f"   Үр дүн: {missing}")

print("5. Засах")
updated = update_note(1, "Сүү ба талх авах", True)
print(f"   {updated.text} done={updated.done}")

print("6. Байхгүйг засах")
result = update_note(999, "юу ч", True)
print(f"   Үр дүн: {result}")

print("7. Устгах")
ok = delete_note(2)
print(f"   Амжилттай: {ok}")

print("8. Байхгүйг устгах")
ok = delete_note(999)
print(f"   Амжилттай: {ok}")

print("9. Эцсийн байдал")
for note in get_all_notes():
    print(f"   {note.id}: {note.text}")

Ажиллуулна.

Гаралт:

1. Үүсгэх
   Үүссэн id-ууд: 1, 2, 3
2. Бүгдийг унших
   1: Сүү авах (чухал) done=False
   2: Номоо буцаах (энгийн) done=False
   3: Тайлан бичих (яаралтай) done=False
3. Нэгийг унших
   Сүү авах
4. Байхгүйг унших
   Үр дүн: None
5. Засах
   Сүү ба талх авах done=True
6. Байхгүйг засах
   Үр дүн: None
7. Устгах
   Амжилттай: True
8. Байхгүйг устгах
   Амжилттай: False
9. Эцсийн байдал
   1: Сүү ба талх авах
   3: Тайлан бичих

Энэ бүтцийг анзаарах

Функцүүдийн хэлбэрийг сайтар хараарай. Тэдгээр нь таны API-ийн endpoint-той бараг ижил:

create_note — POST /notes шиг. Объект үүсгэж, хадгалж, буцаана.

get_all_notes — GET /notes шиг.

get_note — GET /notes/{id} шиг. Байхгүй бол None.

update_note — PUT /notes/{id} шиг. Байхгүй бол None.

delete_note — DELETE /notes/{id} шиг. Байхгүй бол False.

Бүлэг 12-т эдгээр функцийн агуулга нь шууд endpoint болж хувирна. Ялгаа нь: None буцаахын оронд HTTPException(404) шидэх; with Session(...) бичихийн оронд Depends(get_session) ашиглах.

Өөрөөр хэлбэл: та Бүлэг 12-ын кодыг аль хэдийн бичсэн, зөвхөн вэб бүрхүүлгүйгээр.

echo унтраасан

echo=True энэ жишээнд байхгүйг анзаараарай. Гаралт цэвэрхэн болсон — зөвхөн таны print-ууд.

SQL харах хэрэгтэй болвол echo=True буцааж нэмнэ. Хөгжүүлж байхад асуудал гарвал үүнийг түр асаах нь маш ашигтай debug арга юм.

Түгээмэл алдаанууд

commit мартах (дахин)

Update болон Delete-д ч ижил. note.done = True гэж бичээд commit мартвал — юу ч болохгүй. Session хаагдахад өөрчлөлт хаягдана.

Хамгийн түгээмэл алдаа, гурав дахь удаа дурдаж байна. Учир нь тэр үнэхээр түгээмэл.

None шалгахгүй

python

note = session.get(Note, 999)
note.done = True          # AttributeError

session.get нь None буцаах боломжтой. Үргэлж шалга.

delete-д id өгөх

python

session.delete(2)         # буруу — тоо
session.delete(note)      # зөв — объект

session.delete нь объект хүлээж авдаг, id биш. Эхлээд get-ээр объектыг олж, дараа нь устгана.

Session хаагдсаны дараа объект ашиглах

python

def get_note(note_id: int):
    with Session(engine) as session:
        return session.get(Note, note_id)

note = get_note(1)
print(note.text)      # ажиллаж болно, гэхдээ эрсдэлтэй

Session хаагдсан ч энгийн талбарууд ихэвчлэн ажилладаг (аль хэдийн уншигдсан тул). Гэхдээ нарийн тохиолдолд асуудал гарч болно.

Бүлэг 12-т FastAPI-ийн dependency нь session-ыг хүсэлтийн турш нээлттэй байлгаж, энэ асуудлыг цэвэрхэн шийдэх болно.

Объектыг өөр session-д зөөх

python

with Session(engine) as session1:
    note = session1.get(Note, 1)

with Session(engine) as session2:
    note.done = True
    session2.commit()      # ажиллахгүй

Объект нь session1-д бүртгэгдсэн; session2 түүнийг мэдэхгүй. Өөрчлөлт хадгалагдахгүй.

Дүрэм: нэг session дотор ол, өөрчил, commit хий. Session хооронд объект зөөхгүй.

Туршаад үзээрэй

Хүсвэл дээрх бүтэн скриптийн функцүүдийг өөрчилж үзээрэй. Жишээ нь update_note-д priority параметр нэмэх, эсвэл delete_all_done() гэсэн функц бичих (бүх дууссан тэмдэглэлийг устгах — select(Note).where(Note.done == True) ашиглаад давталтаар устгана).

Сонирхвол echo=True буцааж асаагаад, UPDATE SQL-д зөвхөн өөрчлөгдсөн багана орж байгааг ажиглаарай. Хоёр талбар өөрчилвөл хоёул, нэг талбар өөрчилвөл нэг нь. SQLModel яг юуг мөрдөж байгааг харах нь гоё.

Товч дүгнэлт

Update загвар: олох -> талбар өөрчлөх -> commit -> (refresh). add дуудах шаардлагагүй.
Session нь өөрөөс нь авсан объектуудыг ажиглаж, өөрчлөлтийг мөрддөг (change tracking).
Шинэ объектод add хэрэгтэй; session-аас авсан объектод хэрэггүй.
UPDATE SQL-д зөвхөн өөрчлөгдсөн багана орно, мөн WHERE id = ? үргэлж байна.
Delete загвар: олох -> session.delete(объект) -> commit. Объект өгнө, id биш.
Устгагдсан id дахин ашиглагдахгүй — id бол мөнхийн, давтагдашгүй таних тэмдэг.
session.get нь байхгүй үед None буцаана — засах/устгахаас өмнө үргэлж шалга.
commit-ээс өмнө session.rollback()-оор буцааж болно; дараа нь боломжгүй.
Бодит системд soft delete (deleted: bool талбар) гэсэн хувилбар байдаг — бид ашиглахгүй.
Нэг session дотор ол, өөрчил, commit хий — session хооронд объект зөөхгүй.

Бүлэг 11 дууслаа. Та одоо өгөгдлийн сангийн түвшинд бүрэн CRUD хийж чадна: model тодорхойлох, хүснэгт үүсгэх, мөр нэмэх, унших, шүүх, эрэмбэлэх, засах, устгах. Бүгдийг Python объектоор, ганц ч мөр SQL бичихгүйгээр.

Дараагийн бүлэгт бид хоёр ертөнцийг холбоно. Бүлэг 8-т сурсан Depends нь эцсийн, хамгийн чухал хэрэглээгээ олно: session-ыг dependency болгож өгөх. Тэнд yield гэдэг үг гарч ирнэ (Курс 2-ын generator) бөгөөд хүсэлт бүр өөрийн session-тэй болно. Дараа нь бид endpoint бүрийг өгөгдлийн сангийн эсрэг дахин бичиж, эцэст нь Тэмдэглэлийн API v3 бүтээнэ — тэнд серверээ унтраагаад дахин асаахад тэмдэглэлүүд газраасаа хөдлөхгүй байхыг та өөрийн нүдээр харна. Тэр мөч бол бүх сургалтын нугалаа юм.

Шинэчлэх ба устгах

Танилцуулга

Бэлтгэл

Update — засах

Delete — устгах

Хатуу үнэн: устгал буцаагдахгүй

Бүрэн CRUD — нэг зурагт

Бүтэн ажиллах жишээ

Түгээмэл алдаанууд

Туршаад үзээрэй

Товч дүгнэлт

Бусад хичээлүүдийг үзэхийн тулд бүртгүүлнэ үү

Бусад үнэгүй хичээлүүд